«ایرج» آواز مکتب اصفهان را با فضای موسیقی رادیویی و ارکسترال پیوند داد

به گزارش خبرنگار مهر، ایرج خواجه امیری، خواننده پیشکسوت و از چهره های اثرگذار آواز و موسیقی ایران، بامداد امروز چهارشنبه بر اثر کهولت سن درگذشت.

علی سعیدی، خواننده و آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با تأیید خبر درگذشت ایرج خواجه امیری، این ضایعه را برای جامعه موسیقی ایران و به ویژه جریان آواز ایرانی تلخ و سنگین دانست و اظهار کرد: با درگذشت ایرج، موسیقی ایران یکی از صداهای کم نظیر و صاحب هویت خود را از دست داد؛ صدایی که در بخش مهمی از تاریخ معاصر آواز ایران حضور داشت و برای چند نسل از مخاطبان موسیقی، بخشی از حافظه شنیداری جامعه ایرانی بود.

وی افزود: ایرج خواجه امیری تنها یک خواننده توانمند با صدایی پرقدرت و گسترده نبود، بلکه از جمله هنرمندانی بود که توانست ظرفیت های آواز مکتب اصفهان را با فضای حرفه ای موسیقی رادیویی، ارکسترال و ترانه پیوند دهد. اهمیت وی را باید در همین جایگاه تاریخی جست وجو کرد؛ زیرا صدای ایرج در دوره ای شکل گرفت و تثبیت شد که موسیقی ایران در حال تجربه تحولات جدی در شیوه ارائه آواز و ترانه به مخاطب عمومی بود.

سعیدی با اشاره به ریشه های اصفهانی و جایگاه ایرج در سنت آواز ایرانی ادامه داد: حسین خواجه امیری، که با نام هنری ایرج شناخته شد، 11 دی 1311 در خالدآباد نطنز در استان اصفهان متولد شد. وی از دوران کودکی با آواز و موسیقی آشنا شد و آموزش های اولیه را در خانواده و نزد اهل موسیقی و تعزیه فرا گرفت. بعدها در تهران نزد استاد ابوالحسن صبا به آموزش و تکمیل دانش موسیقایی خود پرداخت و همین ارتباط زمینه ورود وی به رادیو را فراهم کرد. منابع تاریخی نیز آموزش ایرج نزد صبا و معرفی وی به رادیو ایران را از نقاط مهم آغاز فعالیت حرفه ای وی دانسته اند.

وی گفت: ایرج از نسلی بود که آواز را فقط به عنوان یک اجرای صوتی نمی دید و پشتوانه آن را در شناخت دستگاه ها، ردیف، تحریر، جمله بندی و بیان موسیقایی جست وجو می کرد. به همین دلیل، صدای وی از همان سال های آغاز فعالیت حرفه ای، ویژگی هایی داشت که آن را از بسیاری از خوانندگان هم دوره متمایز می کرد.

این خواننده و آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان با اشاره به حضور ایرج در برنامه گل ها اظهار کرد: ورود ایرج به برنامه گل ها نقطه مهم دیگری در مسیر هنری وی بود. او در این برنامه ها در کنار شماری از برجسته ترین آهنگسازان و نوازندگان موسیقی ایرانی قرار گرفت و آثار متعددی را در قالب برنامه های رادیویی اجرا کرد. بر اساس منابع موجود، وی از میانه دهه 1330 به برنامه گل ها راه یافت و در سال های فعالیت خود با این جریان، حضور گسترده ای در تولیدات موسیقی رادیو داشت.

سعیدی درباره ویژگی صدای ایرج نیز گفت: اگر بخواهیم جایگاه او را صرفاً با تعداد آثار یا شهرت عمومی بسنجیم، بخش مهمی از اهمیت این هنرمند نادیده گرفته می شود. ایرج از نظر قدرت، وسعت و شفافیت صدا در میان خوانندگان شاخص تاریخ موسیقی ایران قرار داشت و توانایی او در اجرای آوازهای دشوار و همچنین ترانه های ارکسترال، دامنه فعالیتش را از فضای تخصصی موسیقی ایرانی فراتر برد.

وی ادامه داد: یکی از مهم ترین وجوه کارنامه ایرج، حضور گسترده او در موسیقی فیلم است. صدای وی با سینمای ایران و به خصوص سینمای عامه پسند دهه های پیش از انقلاب پیوند خورد و در موارد متعددی به جایگاه خواننده ای رسید که صدایش در کنار تصویر بازیگران، بخشی از شخصیت و حافظه یک اثر سینمایی را شکل می داد. از این منظر، ایرج را باید نه فقط در تاریخ آواز، بلکه در تاریخ موسیقی سینمای ایران نیز بررسی کرد.

سعیدی افزود: این توانایی که یک خواننده بتواند هم در اجرای آواز دستگاهی و هم در اجرای ترانه های سینمایی و ارکسترال موفق باشد، ویژگی مهمی در کارنامه ایرج بود. او توانست بدون آنکه هویت صوتی خود را از دست بدهد، در قالب های متفاوت موسیقایی حضور پیدا کند و همین موضوع موجب شد صدای او برای طیف وسیعی از مخاطبان شناخته شده و ماندگار شود.

وی با اشاره به تأثیر ایرج بر نسل های بعدی خوانندگان اظهار کرد: برای شناخت تاریخ آواز معاصر ایران، نمی توان از کنار نام ایرج به سادگی عبور کرد. او متعلق به نسلی بود که در شکل گیری فرهنگ شنیداری چند دهه ایران نقش داشت و آثارش هنوز برای پژوهشگران موسیقی، خوانندگان و علاقه مندان آواز قابل بررسی است.

این آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان با بیان اینکه ایرج را باید در متن تاریخ تحولات آواز ایران دید، گفت: نسل ایرج در دوره ای فعالیت کرد که رادیو مهم ترین رسانه فراگیر موسیقی بود و یک اجرای رادیویی می توانست صدای یک خواننده را به خانه های میلیون ها ایرانی برساند. ایرج از جمله خوانندگانی بود که از این امکان به شکل

مؤثر استفاده کرد و صدای او در حافظه جمعی ایرانیان تثبیت شد.

سعیدی در پایان تأکید کرد: درگذشت ایرج خواجه امیری پایان زندگی یک هنرمند است، اما پایان حضور او در موسیقی ایران نیست. آثار و شیوه آوازخوانی وی همچنان موضوع مطالعه و ارجاع نسل های بعد خواهد بود. میراث ایرج بخشی از تاریخ آواز ایران است و حفظ و بازخوانی این میراث، وظیفه جامعه موسیقی و پژوهشگران این حوزه خواهد بود.

حسین خواجه امیری معروف به ایرج، در 11 دی 1311 در خالدآباد نطنز متولد شد، نزد ابوالحسن صبا آموزش دید و پس از ورود به رادیو ایران، در برنامه های موسیقی رادیویی و سپس برنامه گل ها فعالیت کرد. وی در طول چند دهه فعالیت هنری، علاوه بر اجرای آواز و ترانه های متعدد، در موسیقی فیلم نیز حضور گسترده ای داشت و به یکی از صداهای شناخته شده تاریخ موسیقی ایران تبدیل شد.